Nieuwe leergang: Vrijheid en het goede leven – wijsheidsperspectieven op werk en bestaan

Laatst zag ik een filmpje waarin mensen op straat werd gevraagd wat vrijheid voor hen betekent. Veel van de ondervraagden koppelden het onmiddellijk aan keuzevrijheid. Aan zelf kunnen bepalen hoe je leeft en wat je doet, zonder hierbij door een ander gehinderd te worden. Maar gaat vrijheid niet ook dieper dan dat? In zijn beroemde toespraak ‘I have a dream’ sprak politiek leider en burgerrechtenstrijder Martin Luther King onder andere de volgende woorden:

Er is niets belangrijker in de wereld dan vrijheid. Vrijheid is het waard om opofferingen voor te doen, het is het waard om er je baan voor te verliezen, het is het waard om er voor in de gevangenis te zitten. Ik ben liever een vrije pauper dan een rijke slaaf. Ik zou liever sterven in bittere armoede met mijn overtuigingen, dan leven in weelde zonder zelfrespect.

Vrijheid wordt in dit citaat verbonden met het leven vanuit innerlijke overtuigingen. In zijn strijd voor vrijheid en gelijke burgerrechten liet King zich onder andere leiden door het diepe besef dat werkelijke verandering niet tot stand komt door fysiek geweld maar door ‘de kracht van de ziel’. Hier geloofde hij in, het was zijn overtuiging en hij werd hierin gevoed door bronnen die hem persoonlijk raakten. Vrijheid is bij King een doorleefde vrijheid, geworteld in de ervaring van onvrijheid. Die doorleefde ervaring is voor veel mensen afwezig waardoor vrijheid gemakkelijk een abstractie wordt, een oppervlakkig begrip. Juist hier kunnen verhalen en bronnen dan ook een belangrijke rol vervullen.

Read more

Heidegger – Dialectiek van het Dasein

In 2001 verscheen het boek De verwaarlozing van het zijnde: een ethologische kritiek van Heideggers Sein und Zeit van filosoof Ad Verbrugge. De inzet van zijn boek is aan te tonen dat Heideggers analyse van het menselijk bestaan niet radicaal genoeg is, dat deze uiteindelijk abstract blijft en niet weet door te breken naar de concrete individualiteit. Het probleem is volgens Verbrugge dat Heidegger in zijn analyse geen aandacht besteedt aan het gegeven dat het menselijk bestaan altijd míjn bestaan is, met een persoonlijke levensgeschiedenis en concrete sociale context. Bij Heidegger blijft het Dasein, als individu, een van alles en iedereen gescheiden persoon die in volstrekte eenzaamheid zijn bestaan op zich heeft te nemen, dit alles in het zicht van de dood, aldus Verbrugge. Read more

Over het begrip ‘vrijheid’ bij Heidegger

landschap2Heideggers vrijheidsdenken komt nog het meest expliciet naar voren in twee van zijn werken: Vom Wesen des Grundes (1929) en  Vom Wesen der Wahrheit (1930)[1]. In het eerste boekje heet de vrijheid ‘vrijheid tot de grond’ (Freiheit zum Grunde). In  het tweede verschijnt vrijheid ten tonele als ‘het laten-zijn van het zijnde’ (das Sein-lassen des Seienden). Wat verstaat Heidegger onder deze beide formules, hoe verhouden deze zich tot elkaar en in welk opzicht verschilt Heideggers vrijheidsbegrip van wat de moderne mens gewoonlijk onder vrijheid verstaat? Read more

Meister Eckhart – een Filosofie van Vrijheid

ganzenEen van de belangrijkste thema’s in het werk van Meister Eckhart is het thema van de Godsgeboorte in de grond van de ziel. Voor Eckhart is de natuur van de mens, in de zin van zijn vervulling/voleinding, de vereniging met God. Maar wat is de implicatie van dit deelachtig zijn aan God, voor die mens? En waar wordt hij in de kern deelachtig aan? Wie of wat is nu precies deze God van Eckhart?  Read more